Geschiedenis van Bourtange

Voor het ontstaan van de Vesting moeten we terug naar de Tachtigjarige Oorlog. In de 16e eeuw beheersten onze voorouders de grondwaterstand nog niet. De huidige provincies Groningen en Drenthe waren voor de helft bedekt met grote onbegaanbare moerassen. Die moerassen waren slechts op enkele plaatsen doorgankelijk en wel op harde zanderige passen. Eén daarvan was de ‘twee uur gaans lange, slechte pas’ over de plaats waar later Bourtange zou ontstaan.

In maart 1580 kwam de Stad Groningen in handen van de Spanjaarden. Dit gebeurde door het verraad van George van Lalaing, graaf van Rennenberg. Hij werd in 1577 door de Staten-Generaal benoemd tot stadhouder van Friesland, Groningen en Drenthe. Later in het jaar 1580 gaf prins Willem van Oranje opdracht om een schans met 5 bastions aan te leggen op de zandrug in het moerasgebied op de grens met Duitsland. Over deze zandrug (tange) liep de weg die de stad Groningen verbond met Lingen en Westfalen. De Spanjaarden gebruikten deze route onder meer om de stad te bevoorraden. De prins hoopte met de aanleg van de schans deze belangrijke route te blokkeren. Het doel: zorgen dat de stad Groningen volledig geïsoleerd zou komen te liggen.

In 1619 werd door nieuwe inzichten en de toegenomen vuurkracht van het geschut de hoofdwal verbreed en verhoogd. De regering van Stad en Lande kwam in 1631 tot het besef, dat het moeras rondom Bourtange begon te verdrogen. Om dit tegen te gaan, besloot zij ten zuidwesten van Bourtange een rijsdam in de Ruiten A te leggen. Dit om het gestopte bovenwater door een nieuw te graven kanaal, het Moddermansdiep, naar de Vesting te leiden. De uitgegraven grond diende aan de noordzijde van het kanaal tot leidijk.

In 1645 werden aan de oostzijde buiten het kroonwerk 2 hoornwerken toegevoegd. In 1665 dreigde een inval van de bisschop van Münster in Westerwolde. De schans op Bourtange was geheel vervallen. De palissaden waren omgestort, de doornheggen op de taluds waren afgestorven en de klap en de hamei voor de Friesche Poort waren neergevallen.

Het garnizoen bestond slechts nog uit 50 man. Alles werd hersteld, het geboomte gekapt en de bezetting versterkt met een compagnie krijgsvolk. Hiervoor werden extra barakken gebouwd. De bisschop drong door tot Winschoten, maar slaagde er niet in Bourtange te veroveren.

In 1681 bleek het moeras rondom de schans Bourtange geheel droog te zijn. Boeren hadden de leidijken doorgestoken en sloten gegraven en het moeras tot weiden en hoven gemaakt. Het duurde tot 1737 voordat er op last van de Staten-Generaal door ingenieur Pieter de la Rive een plan werd ingediend om de schans Bourtange weer in verdedigbare toestand te brengen. Dit plan werd in de jaren 1739 tot 1742 uitgevoerd. Aan de oostzijde werden twee ravelijnen en een halve maan toegevoegd. Het voorterrein werd gefatsoeneerd tot een glacis, een geleidelijk naar de Vesting oplopend terrein. Dit terrein werd aan de oostzijde begrensd door een afgegraven natte horizon van 24 ha groot, die 31 cm beneden de zomer-waterspiegel lag. Ook de bebouwing binnen de Vesting werd toen geheel voltooid. Zo had de Vesting haar grootste omvang bereikt.